ప్రతి సంవత్సరం July వచ్చేసరికి "ITR file చేయాలి" అనే టెన్షన్ మొదలవుతుంది. మీరు salaried employee అయినా, stock market లో trade చేసేవారైనా, ఈ గైడ్లో మీకు కావలసిన ప్రతి విషయం — ఏ form వాడాలి, ఎంత పన్ను కట్టాలి, ఎలా file చేయాలి — అంతా తెలుగులో, simple గా చెప్పాను.
ముఖ్యమైన తేదీ: FY 2025-26 (AY 2026-27) కోసం ITR file చేయడానికి చివరి తేదీ July 31, 2026 (audit అవసరం లేని individuals కి). ఈ తేదీ దాటితే penalty + interest పడుతుంది.
ITR అంటే ఏమిటి, ఎవరు file చేయాలి?
ITR (Income Tax Return) అనేది మీ ఆదాయం, మీరు కట్టిన పన్ను గురించి Income Tax Department కి చెప్పే ఒక statement. కింది వారు తప్పనిసరిగా ITR file చేయాలి:
- సంవత్సర ఆదాయం ₹3 లక్షలు దాటినవారు (new regime basic exemption).
- Stock market, mutual funds, crypto లో లాభం (capital gains) వచ్చినవారు — ఎంత చిన్న amount అయినా సరే.
- TDS కట్ అయి refund తీసుకోవాలనుకునేవారు.
- Bank లో ₹1 కోటి కంటే ఎక్కువ deposit, ₹2 లక్షలకు పైగా foreign travel ఖర్చు లాంటివి ఉన్నవారు.
Tip: ఆదాయం exemption limit కంటే తక్కువ ఉన్నా కూడా, TDS కట్ అయితే refund కోసం ITR file చేయడం మంచిది. Loan, visa, credit card apply చేసేటప్పుడు కూడా ITR proof గా పనికొస్తుంది.
New Regime vs Old Regime — ఏది మంచిది?
FY 2025-26 నుంచి New Regime default. మీరు ప్రత్యేకంగా select చేస్తేనే Old Regime వర్తిస్తుంది.
| ఆదాయం (Taxable Income) | పన్ను రేటు |
|---|---|
| ₹0 – ₹4,00,000 | పన్ను లేదు |
| ₹4,00,001 – ₹8,00,000 | 5% |
| ₹8,00,001 – ₹12,00,000 | 10% |
| ₹12,00,001 – ₹16,00,000 | 15% |
| ₹16,00,001 – ₹20,00,000 | 20% |
| ₹20,00,001 – ₹24,00,000 | 25% |
| ₹24,00,000 పైన | 30% |
ముఖ్యమైన విషయం: New regime లో Section 87A rebate వల్ల taxable income ₹12 లక్షల వరకు పన్ను సున్నా. Salaried వారికి ₹75,000 standard deduction కలిపి ₹12.75 లక్షల జీతం వరకు పన్ను కట్టక్కర్లేదు.
Old Regime
Old regime లో slabs (₹2.5L వరకు nil, ₹2.5–5L 5%, ₹5–10L 20%, ₹10L పైన 30%) ఎక్కువ ఉన్నా, 80C (₹1.5L), 80D, HRA, home loan interest లాంటి deductions వాడుకోవచ్చు. మీకు ఈ deductions ఎక్కువ ఉంటే old regime లాభం కావచ్చు.
రెండిటిలో ఏది మీకు తక్కువ పన్ను అన్నది చూసుకోవడానికి మా Income Tax Calculator (New vs Old) వాడండి — రెండు regimes ఒకేసారి compare చేస్తుంది.
HRA exemption ఎంత వస్తుందో తెలుసుకోవడానికి HRA Calculator ఉపయోగించండి.
మీకు ఏ ITR Form సరిపోతుంది? (ఇది చాలా ముఖ్యం)
ఇక్కడే చాలామంది తప్పు చేస్తారు — ముఖ్యంగా stock market లో trade చేసేవారు. తప్పు form వాడితే notice రావచ్చు, return revise చేయాల్సి రావచ్చు.
ITR-1 (Sahaj) — మీరు:
- Salaried, ఆదాయం ₹50 లక్షల లోపు ఉండి,
- ఒకటి లేదా రెండు ఇల్లు మాత్రమే ఉండి,
- Capital gains లేకుండా ఉంటే (లేదా 112A కింద LTCG ₹1.25 లక్ష లోపు మాత్రమే ఉంటే — ఇది AY 2026-27 కొత్త వెసులుబాటు).
ITR-2 — మీరు:
- Stocks/mutual funds లో STCG (short-term) లాభం వచ్చినా, లేదా LTCG ₹1.25 లక్ష దాటినా,
- ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఇల్లు, లేదా ఆదాయం ₹50 లక్షలు దాటినా,
- Foreign income/assets ఉన్నా.
ITR-3 — మీరు:
- F&O (Futures & Options) లేదా intraday trading చేస్తే. ఇవి సాధారణంగా business income గా పరిగణిస్తారు, కాబట్టి delivery investing కంటే వేరే form.
ITR-4 (Sugam) — presumptive taxation (44AD/44ADA) వాడే చిన్న business/professionals కి.
Stock market traders గమనించండి: Delivery కొని అమ్మితే → capital gains → ITR-2. F&O లేదా intraday చేస్తే → business income → ITR-3. ఈ తేడా తెలియక ITR-1 వేస్తే తరువాత ఇబ్బంది.
Stock Market, Mutual Funds, Crypto లాభంపై పన్ను
ఇది మన telugujaalam readers కి ముఖ్యమైన భాగం. మీ broker (Zerodha, Upstox, Fyers మొదలైనవి) ఇచ్చే Capital Gains / P&L statement download చేసుకోండి — అందులో ఈ లెక్కలన్నీ ఉంటాయి.
- Equity STCG (1 సంవత్సరం లోపు అమ్మితే): 20% పన్ను.
- Equity LTCG (1 సంవత్సరం పైన): సంవత్సరానికి ₹1.25 లక్ష మినహాయింపు, ఆ పైన లాభంపై 12.5%.
- Crypto / VDA: లాభంపై flat 30% (+ 4% cess), అమ్మకంపై 1% TDS. Crypto లో loss ను వేరే ఆదాయంతో set-off చేయలేరు.
మీ trade లాభంపై ఎంత పన్ను పడుతుందో ముందే చూసుకోవడానికి Capital Gains Calculator మరియు Crypto Tax Calculator వాడండి.
File చేయడానికి ముందు ఈ documents సిద్ధం చేసుకోండి
- PAN మరియు Aadhaar (రెండూ link అయి ఉండాలి).
- Form 16 (employer ఇస్తారు — జీతం, TDS వివరాలు).
- Form 26AS మరియు AIS/TIS (portal లో download — మీ TDS, ఆదాయం అన్నీ ఇందులో ఉంటాయి).
- Bank interest certificate (savings/FD interest కోసం).
- Broker Capital Gains / P&L statement (stocks, MF, crypto trade చేస్తే).
- Old regime అయితే deduction proofs (LIC, PPF, ELSS, health insurance, rent receipts మొదలైనవి).
ముఖ్యం: మీరు file చేసే ముందు AIS లో చూపించిన ఆదాయం, మీ లెక్కలు match అవుతున్నాయో లేదో verify చేసుకోండి. తేడా ఉంటే department నుంచి notice రావచ్చు.
ITR ఎలా File చేయాలి — Step by Step
- incometax.gov.in లో PAN తో login అవ్వండి.
- e-File → Income Tax Return → AY 2026-27 select చేయండి, మీకు సరిపోయే form ఎంచుకోండి.
- Portal prefilled data (salary, TDS, AIS) చూపిస్తుంది — ప్రతి entry జాగ్రత్తగా verify చేయండి.
- Regime ఎంచుకోండి (new default; old కావాలంటే మార్చండి).
- Capital gains, other income, deductions enter చేయండి.
- పన్ను బాకీ ఉంటే pay చేసి, return submit చేయండి.
- చివరగా e-Verify చేయండి — Aadhaar OTP తో 30 రోజుల్లో verify చేయకపోతే మీ return invalid అవుతుంది.
చాలామంది చేసే తప్పులు (వీటిని avoid చేయండి)
- e-Verify మర్చిపోవడం — submit చేస్తే సరిపోదు, verify తప్పనిసరి.
- AIS తో match చేయకపోవడం — chiన్న ఆదాయం (savings interest లాంటివి) మర్చిపోతే notice.
- Stock traders తప్పు form వేయడం (పైన చెప్పినట్టు).
- Last minute లో చేయడం — portal slow అవుతుంది, తప్పులు ఎక్కువ.
- Regime పోల్చకుండా ఏదో ఒకటి ఎంచుకోవడం — calculator తో రెండూ compare చేయండి.
Note/గమనిక: ITR ఫైల్ చేసేటప్పుడు ఎప్పటికప్పుడు పేజీ సేవ్ చెయ్యండి. లేదంటే మల్లి మొదటి నుండి చేయాల్సి రావచ్చు ఒకోసారి.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)
1. ఆదాయం పన్ను పరిధిలో లేకపోయినా ITR file చేయాలా?
తప్పనిసరి కాదు, కానీ TDS refund, loan/visa proof కోసం file చేయడం మంచిది.
2. చివరి తేదీ దాటితే ఏమవుతుంది?
Belated return file చేయవచ్చు, కానీ Section 234F కింద ₹1,000 – ₹5,000 penalty + interest పడుతుంది.
3. నాకు జీతంతో పాటు stock market లాభం ఉంది — ఏ form?
STCG ఉన్నా లేదా LTCG ₹1.25 లక్ష దాటినా ITR-2. F&O/intraday ఉంటే ITR-3.
4. New regime లో deductions వాడుకోవచ్చా?
ఎక్కువ deductions రావు. కానీ standard deduction ₹75,000 (salaried) వస్తుంది, ₹12 లక్షల వరకు పన్ను సున్నా.
5. Crypto లాభంపై పన్ను ఎంత?
Flat 30% (+ cess), అమ్మకంపై 1% TDS. ఇతర ఆదాయంతో loss set-off కుదరదు.
ముఖ్య గమనిక (Disclaimer)
ఈ article సాధారణ సమాచారం, awareness కోసం మాత్రమే — ఇది professional tax advice కాదు. మీ ఆదాయం complex గా ఉంటే (multiple sources, F&O, business income), ఒక qualified CA ని సంప్రదించండి. పన్ను నిబంధనలు మారవచ్చు; file చేసే ముందు official portal లో ధృవీకరించుకోండి.
మీకు ఈ గైడ్ ఉపయోగపడిందా? మీ స్నేహితులతో share చేయండి, మా Calculators page లో income tax, capital gains, HRA calculators ఉచితంగా వాడుకోండి.